Over dit project
De Jaarringen van de Kempense Eik
Eén Kempense eik, 329 jaarringen, driehonderd jaar Limburg. Dit verhaal komt voort uit een passie voor natuur en de wens om iets bij te dragen dat blijft hangen: wie één keer echt naar de ringen in een stam kijkt, ziet in een plank of een tafel voortaan opgeslagen tijd.
De inspiratie · The Good Oak
Het idee om geschiedenis achterstevoren uit een boomstam te zagen komt uit A Sand County Almanac (1949) van natuurbeschermer Aldo Leopold. In het hoofdstuk The Good Oak valt een oude eik en legt elke zaagsnede een jaar open, van het heden terug tot het jaar waarin de eikel kiemde.
De Jaarringen van de Kempense Eik verplaatst die gedachte naar de Limburgse Kempen. De eik in dit verhaal is een composiet: de gebeurtenissen zijn echt, de boom is de getuige. Waar het verhaal een literaire vrijheid neemt, staat dat bij het hoofdstuk en hieronder onder Buiten de stam.
Verwante initiatieven
Dit project staat naast twee andere plekken die uit dezelfde blik op natuur en maakwerk vertrekken:
Meebouwen aan de stam
Een boom van drie eeuwen raakt meer dorpen, bossen en verhalen dan één persoon kan kennen. Heb je eigen foto's uit de Kempen die bij een jaarring passen, een lokaal weetje, een archiefstuk of een historische rechtzetting? Alles is van harte welkom.
Stuur gerust een bericht via marnixmeuwissen.com ↗. Zo groeit het verhaal jaarring per jaarring verder met wie Limburg mee in het hart draagt.
Vrij en zonder winstoogmerk
De Jaarringen van de Kempense Eik is vrij te lezen, zonder advertenties, paywall of winstoogmerk. Ik verwacht er geen inkomsten uit. Wie het verhaal graag leest of gebruikt in de les en toch iets wil terugdoen, mag altijd een kop koffie trakteren om de hosting en het onderhoud te steunen.
Doneren met een koffie · link volgt binnenkort
Buiten de stam · historische noten
De noten per jaarring, op kalenderjaar. Het verhaal zelf zaagt de andere kant op, van de buitenste ring terug naar de eikel. Hier staat wat historisch vaststaat en waar het verhaal verschillende jaren samenbrengt in één stam.
ca. 1695 · De Kleine IJstijd
De koudste fase van de Kleine IJstijd valt samen met het Maunder-minimum (ca. 1645–1715). De winters van 1694–1695 en 1708–1709 behoren tot de strengste van het millennium in de Lage Landen.
1717 · De Kerstvloed van 1717
In de nacht van 24 op 25 december 1717 kostte een noordwesterstorm langs de Noordzeekust aan meer dan 14.000 mensen het leven. Het was de zwaarste stormvloed in de Lage Landen in vier eeuwen.
1794 · De Franse tijd
Franse troepen bezetten de Zuidelijke Nederlanden in de zomer van 1794. Herkenrode, een cisterciënzerinnenabdij, werd in 1796 opgeheven en in 1797 als nationaal goed verkocht.
1803 · Heideschapen
Kuddes heideschapen hielden de Kempense heide tot in de twintigste eeuw open. Zonder begrazing groeit heide binnen enkele decennia dicht met berk en den.
1816 · Tambora
De Tambora barstte uit in april 1815. De as en zwavel in de stratosfeer koelden het noordelijk halfrond in 1816 merkbaar af; in heel Europa mislukten oogsten.
1839 · Het Verdrag van Londen
Op 19 april 1839 werd de provincie Limburg gesplitst in een Belgisch en een Nederlands deel. Het middeleeuwse hertogdom Limburg lag overigens elders, rond Limbourg bij Verviers.
1848 · Run en aardappelziekte
De aardappelziekte trof Vlaanderen het hardst in 1845–1847. Eikenschors ('run') leverde looizuur voor leerlooierijen en was een van de weinige inkomstenbronnen van Kempense keuterboeren.
1870 · De laatste wolven
In de tweede helft van de negentiende eeuw verdwenen de laatste wolven uit de Lage Landen door jacht en ontbossing. Pas in 2018 keerde de soort terug in Vlaanderen.
1901 · 2 augustus 1901
Op 2 augustus 1901 stuitte de proefboring van André Dumont in As op 541 meter diepte op steenkool. Binnen twee decennia openden zeven mijnen in het Kempens bekken.
1917 · 1917 in bezet België
1917 was in bezet België een jaar van honger en massale houtkap. De term 'Hongerwinter' verwijst in het collectieve geheugen vooral naar Nederland in 1944–1945; daarom spreken we hier van het hongerjaar.
1944 · September 1944
Op 10 september 1944 staken Amerikaanse troepen het Albertkanaal over bij Vroenhoven en Kanne. In de weken daarna werd het grootste deel van Limburg bevrijd.
1989 · De sluitingen
Eisden sloot in 1987, Beringen in 1989 en Zolder als laatste in 1992. Kies voor dit hoofdstuk ofwel het jaartal 1987 (Eisden), ofwel de mijn van Beringen bij 1989.
2003 · Hitte en vuur
2003 was de heetste zomer in eeuwen. De grootste heidebranden in de Hoge Kempen vielen in 1996 (Mechelse Heide) en 2011; de schroeiplek is een literaire vrijheid.
2019–2024 · De terugkeer
Wolvin Naya dook in 2018 op in Limburg. De eerste welpen in Vlaanderen sinds meer dan een eeuw werden in mei 2020 geboren in Oudsbergen (Noëlla en August). 2018, 2019, 2020 en 2022 waren uitzonderlijk droge jaren.